Dieta w leczeniu zaparć u dzieci i młodzieży

Niefarmakologiczne leczenie zaparć u dzieci – trzy złote zasady

  1. Wystarczająca ilość błonnika w diecie, czyli taka, jaka jest zalecana w normach dla dzieci i młodzieży. Nie ma potrzeby zwiększania ilości błonnika ponad normę przedstawioną w tabelce 1. Ale im dziecko starsze, tym więcej błonnika potrzebuje. Zapotrzebowanie chłopców i dziewcząt jest takie samo.
  2. Codziennie odpowiednia ilość płynów, czyli taka, jaka jest zalecana w normach dla dzieci i młodzieży. Nie ma potrzeby zwiększania ilości płynów ponad normę przedstawioną w tabelce 1. Pamiętaj, że wraz z wiekiem dziecka zwiększa się jego zapotrzebowanie na wodę. Nie przeocz tego, że co roku Twoje dziecko jest starsze i potrzebuje jej więcej. Zwróć też uwagę, że dieta chłopców powinna zawierać więcej wody niż dieta dziewcząt.

    Pod pojęciem woda należy rozumieć wodę pochodzącą nie tylko z wody i różnych napojów (np. kompotu, napojów mlecznych), ale także z potraw (np. z zupy, budyniu, kisielu) oraz z produktów spożywczych, np. z owoców czy warzyw.
  3. Regularna, codzienna aktywność fizyczna - nie musi to być sport wyczynowy czy bardzo duży wysiłek, wystarczą spacer, bieganie, taniec, pływanie, gra w piłkę, badminton, wrotki, rolki czy gimnastyka. Najlepiej, aby dziecko samo wybrało, którą aktywność lubi.

W diecie ważna jest nie tylko odpowiednia ilość produktów bogatych w błonnik, ale także kierowanie się zasadami zdrowego żywienia, tak aby całodzienne posiłki dziecka pokrywały zapotrzebowanie na wszystkie potrzebne składniki odżywcze, w tym witaminy i składniki mineralne. Ważne też jest ograniczenie produktów, które osłabiają perystaltykę jelit a tym samym nasilają zaparcia. Produkty zalecane i przeciwwskazane przy zaparciach u dzieci przedstawiono w tabelce 2.

Uwaga: Wprowadzanie do diety większej niż dotychczas ilości produktów bogatych w błonnik powinno być stopniowe, ponieważ początkowo zwiększenie ilości błonnika może powodować wzdęcia, dużą ilość gazów jelitowych i lekkie bóle brzucha. Dlatego należy obserwować, jaka ilość produktów bogatych w błonnik jest dobrze tolerowana. Początkowo najlepiej podawać więcej gotowanych warzyw, przetartych owoców, a ilość surówek zwiększać powoli.

Tabela 1. Normy dotyczące błonnika i wody na poziomie wystarczającego spożycia (AI) dla dzieci i młodzieży w różnym wieku, wg norm IŻŻ (2017)1

Grupa/wiek
Lata
Błonnik*
g/dobę
Woda**
ml/dobę
Dzieci
1-3 10 1250
4-6 14 1600
7-9 16 1750
Chłopcy
10-12 19 2100
13-15 19 2350
16-18 21 2500
Dziewczęta
10-12 19 1900
13-15 19 1950
16-18 21 2000

1Jarosz M. [red.]: Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa; 2017.
*W indywidualnych przypadkach poziom może być zależny od wskazań lekarskich i dietetycznych.
**Woda pochodząca z napojów i produktów spożywczych.

Ogólne zasady żywienia przy zaparciach u dzieci i młodzieży:

  1. Jedzenie regularnie, w spokoju, bez pośpiechu, dokładne gryzienie. 5 posiłków dziennie, zaczynając od pierwszego śniadania, uwzględniając też drugie śniadanie. Zaplanowanie zdrowych przekąsek (np. pokrojonych warzyw, owoców, kanapek z ciemnego pieczywa z warzywem), kiedy dziecko dłużej przebywa poza domem, np. na zajęciach dodatkowych.
  2. Uwzględnianie w diecie produktów bogatych w błonnik, do których należą:
    • Warzywa i owoce jedzone najlepiej kilka razy dziennie, jako dodatek do posiłku lub jako przegryzka. Z owoców szczególnie dużo błonnika zawierają owoce suszone (często pomocne są suszone śliwki lub kompot z nich) i owoce pestkowe (np. maliny, jeżyny, truskawki, porzeczki, agrest). Rady, jak włączyć warzywa i owoce do diety dzieci:
      • Najlepiej jeść surowe warzywa i owoce, ale można je też przemycić zmiksowane w koktajlu z jogurtem, kefirem lub maślanką, upieczone (np. pieczone jabłka lub jabłka z dynią) i podane jako deser lub np. z białym serem.
      • Zupy warzywne można zmiksować i podać jako zupę krem.
      • Włączać dzieci do przygotowywania fantazyjnych surówek, zachęcać je do wybierania kolorów warzyw, łączenia kolory w atrakcyjne zestawy, eksperymentowania z dodawanymi ziołami, dobierania ulubionych ziół i przypraw do poszczególnych rodzajów surówek.
      • Dzieci chętnie wezmą udział w rodzinnym konkursie na najsmaczniejszą i najciekawszą surówkę.
      • Dajmy przykład dzieciom i też jedzmy surówki oraz chrupmy warzywa.
      • Zachęćmy dzieci do zaplanowania kolorów warzyw i owoców, a najlepiej zestawów kolorów, które będą królowały na naszych talerzach w następnych dniach.
      • Pozwólmy dzieciom notować, jakie owoce i warzywa danego dnia zjedli rodzice i dziadkowie.
      • Zachęcenie dzieci do dekorowania warzywami kanapek dla siebie i dla całej rodziny.
      Mimo że nasiona roślin strączkowych zawierają dużo błonnika, to są ciężko strawne. Po ich spożyciu należy obserwować, czy nie nasila się zaparcie. Jeśli tak się dzieje, wtedy czasowo lepiej nie uwzględniać ich w diecie.
    • Pełnoziarniste produkty zbożowe, czyli:
      • Pieczywo: razowe (należy sprawdzać, czy ciemne pieczywo jest wyprodukowane z mąki pełnoziarnistej, ważne, aby ciemny kolor nie pochodził z dodanego karmelu lub słodu), graham, z dodatkiem otrąb, nasion, orzechów, ziaren, pumpernikiel. Dajmy dzieciom do spróbowania różne rodzaje tego typu pieczywa i zachęćmy do wybrania, które najbardziej im smakuje
      • Naturalne płatki zbożowe, np. owsiane, żytnie, jęczmienne, gryczane, pszenne
      • Makaron razowy
      • Ryż brązowy, kasza gryczana, jęczmienna, jaglana, pęczak. Warto pamiętać, że mało błonnika zawierają np. kasza manna, kukurydziana, płatki kukurydziane, biały ryż, biała mąka i produkty przygotowane na jej bazie np. kluski, racuchy, kopytka, pierogi leniwe.
      • Kiełki pszenne
      Pomocne w leczeniu zaparć są otręby pszenne, ale u dzieci należy je stosować po uzgodnieniu z lekarzem.
    • Orzechy, migdały, nasiona słonecznika, pestki dyni, które można np. chrupać zamiast słodyczy lub dodawać do surówek i past.
  3. Uwzględnianie w diecie fermentowanych napojów mlecznych, takich jak jogurt, kefir, maślanka, zsiadłe mleko, ponieważ zawarte w nich żywe kultury bakterii i kwas mlekowy poprawiają pracę jelit.
  4. Zachęcanie dzieci do wypijania odpowiedniej ilości płynów, najlepiej w postaci wody lub herbatek owocowych, ziołowych, kompotu, soku warzywnego, soku owocowego, ale bez dodatku cukru (w wieku 4-6 lat ilość soku nie więcej niż 170 ml dziennie, a powyżej 7. roku życia do jednej szklanki). Zaopatrzyć dziecko w wodę przy dłuższym wyjściu z domu, np. na zajęcia dodatkowe, do kina, na wycieczkę lub dłuższy spacer. Najlepiej wyeliminować lub znacznie ograniczyć napoje z dodatkiem cukru.
  5. Unikanie produktów wysoko przetworzonych, ciężko strawnych (np. kapusty, grzybów), smażonych, zawierających dużo tłuszczu i cukru, fast foodów, czekolady i wyrobów czekoladowych, tortów, kakao, przekąsek wyprodukowanych na bazie białej mąki, zwłaszcza słonych (np. słonych paluszków, krakersów), chipsów. Zaleca się ograniczenie ilości słodyczy, a na deser proponowanie owoców, orzechów, migdałów, koktajli z jogurtu, kefiru lub maślanki z owocami.

Tabela 2. Produkty wskazane oraz niewskazane lub do ograniczonego spożycia przy zaparciach u dzieci i młodzieży

Grupa produktów Produkty wskazane Produkty niewskazane
lub do ograniczonego spożycia
Warzywa Większość warzyw, początkowo mogą być z przewagą gotowanych i przetartych, zup typu krem, stopniowo zwiększać ilość warzyw surowych i surówek. Surówki i warzywa gotowane skrapiać niewielką ilością oleju. Smażone, konserwowe, placki ziemniaczane, frytki, chipsy, czasowo strączkowe, jeśli powodują zaparcia i nadmierne wzdęcia.
Owoce Większość owoców, zwłaszcza pestkowe (maliny, jeżyny, truskawki, porzeczki, agrest), owoce suszone (zwłaszcza śliwki). U dzieci, które do tej pory unikały owoców, początkowo można podawać gotowane, przetarte lub zmiksowane. Owoce, które indywidualnie u danego dziecka sprzyjają zaparciom. Owoce z puszki, w syropie, kandyzowane.
Produkty zbożowe Pieczywo: razowe (sprawdzać, czy ciemne pieczywo jest wyprodukowane z mąki pełnoziarnistej, ważne aby ciemny kolor nie pochodził z dodanego karmelu lub słodu), graham, z dodatkiem otrąb, nasion, orzechów, ziaren, pumpernikiel. Naturalne płatki zbożowe, np. owsiane, żytnie, jęczmienne, gryczane, pszenne. Makaron razowy, ryż brązowy, kasza gryczana, jęczmienna, jaglana, pęczak, kiełki pszenne. Otręby pszenne można stosować u dzieci po uzgodnieniu z lekarzem. Produkty o małej zawartości błonnika, np. pieczywo jasne, drożdżówki, rogale, kasza manna, kukurydziana, płatki kukurydziane, biały ryż, biała mąka i produkty przygotowane na jej bazie, np. kluski, racuchy, kopytka, pierogi leniwe.
Orzechy, migdały, nasiona, pestki Wszystkie rodzaje orzechów (oprócz kokosowych), migdały, nasiona słonecznika, pestki dyni, można je chrupać zamiast słodyczy, dodawać do surówek i past. Orzechy, migdały, nasiona i pestki solone, z dodatkiem cukru, miodu, lukru. Orzechy i wiórki kokosowe.
Produkty mleczne Szczególnie polecane są fermentowane napoje mleczne naturalne: jogurt, kefir, maślanka, zsiadłe mleko. Mleko, biały ser, serek homogenizowany, serek granulowany. Sery typu fromage, pleśniowe, topione i inne tłuste produkty mleczne, ser żółty w ograniczonej ilości.
Ryby, drób, mięso i przetwory Ryby, mięso z kurczaka, indyka, królika, cielęcina, chuda wołowina, bardzo chuda wieprzowina, np. schab lub polędwiczka. Ograniczone ilości chudych wędlin, do kanapek preferowane plasterki mięsa pieczonego lub gotowanego. Ryby wędzone, konserwy rybne, mięso z kaczki i gęsi, tłuste mięsa, tłuste wędliny, kiełbasy, parówki, wędliny podrobowe, konserwy mięsne, gotowe pasztety.
Tłuszcze Oleje (z wyjątkiem kokosowego i palmowego), olej rzepakowy i oliwa z oliwek do wszystkiego, a pozostałe oleje tylko na zimno, np. do surówek i sałatek, do przetartych warzyw, miękka margaryna, masło w mniejszej ilości. Olej palmowy, kokosowy i produkty, do których są one dodane, smalec, boczek, słonina, majonez, gotowe sosy sałatkowe, zawiesiste sosy, sosy pieczeniowe, zasmażki.
Desery Owoce świeże, mrożone, suszone, pieczone, duszone, gotowane, koktajle owocowo-jogurtowe (lub z kefirem, maślanką lub mlekiem zsiadłym), owoce polane jogurtem, kefirem, maślanką lub mlekiem zsiadłym, pasty owoców i białego sera, kompoty, owoce z kompotu, musy owocowe, galaretki z owocami lub bez owoców, powidła, w ograniczonej ilości dżem niskosłodzony, zwłaszcza z owoców pestkowych, biszkopt, domowe chude ciasto drożdżowe. Czekolada, cukierki i ciastka czekoladowe, torty, kremy, bita śmietana, konfitury i dżemy wysoko słodzone, słone paluszki, krakersy, chipsy. Wszelkie słodycze ograniczać.
Przyprawy Łagodne np.: listek laurowy, ziele angielskie, majeranek, koperek, wanilia, cynamon, sok z cytryny, koncentrat pomidorowy i inne w bardzo małych ilościach. Przyprawy ostre i inne w dużych ilościach, ocet, musztarda, ketchup.
Napoje Woda, herbatki owocowe, ziołowe, słaba herbata, soki warzywne i owocowe (w wieku 4-6 lat ilość soku nie więcej niż 170 ml dziennie, a powyżej .7 roku życia do jednej szklanki), kefir, jogurt, maślanka, zsiadłe mleko, kawa zbożowa. Napoje z dodatkiem cukru, kakao, czekolada do picia, mocna herbata.

Wypróbuj DulcoSoft®
na powracające
zaparcia

dowiedz sie więcej

Przeczytaj również